PANDEMİ DÖNEMİNDE İŞ HUKUKU - bölüm 1
Kısa çalışma nedir?
Kısa çalışma; Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işverenin, genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltması veya işyerinde faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak durdurması hallerinde söz konusu olmaktadır.
Kısa çalışma ödeneği ile genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere sigortalılara çalışamadıkları dönem için gelir desteği sağlanması amaçlanmaktadır.
Pandemi zorlayıcı sebep midir?
Güncel olarak yaşadığımız Covid-19 döneminde pandeminin mevzuatta sayılan “zorlayıcı sebep” kapsamında sayıldığı açık ve nettir; çünkü zorlayıcı sebep dış etkenlerden kaynaklanan, önlenemeyen, öngörülemeyen, iş görme ediminin ifasını zorlaştıran veya işveren tarafından ifanın kabulünü zorlayan sebeplerdir; ancak her durumda her işveren her işçi ve her işyeri için zorlayıcı sebep değildir.
Örneğin bir iş yerinde normal şartlarda 45 saat çalışma var ise pandemi sürecinde bu çalışma süresinin 30 saatin altına inmesi faaliyetin azaltılması kapsamında kısa çalışmadır. İkinci bir örnek ise karantina uygulanan veya idari kararla kapatılan iş yerleri (1 Haziran’a kadar spor salonları gibi) faaliyetin geçici olarak durdurulması kapsamında kısa çalışmadır.
Covid-19 sadece işyerinde değil; işçinin çevresinde de ortaya çıkabilmektedir. Örneğin 65 yaş üstü işçi veya kronik hastalığı bulunan kişilerin sokağa çıkma kısıtlaması bulunduğundan işyerine gitmeleri mümkün değildir; ancak bu husus kısa çalışmanın uygulanması bakımından tek başına yeterli değildir. Yukarıda bahsedilen zorlayıcı sebebin işyerini de etkilemesi gerekmektedir. Pandemi sürecinde 65 yaş üstü işçilerin işe gidememesinin işyerindeki faaliyeti de yüksek oranda etkilediği kabul edilerek kısa çalışma uygulamasından yararlanabileceklerdir. Her ne kadar somut olay bazında durum değerlendirilecek olsa da eğer kısa çalışmadan yararlanmak mümkün değilse 7244 sayılı kanunda düzenlenmekte olan ücretsiz izin kapsamındaki gelir desteğinden yararlanmaları mümkün olacaktır.
Kısa çalışma ödeneği ne kadardır?
Günlük kısa çalışma ödeneği, sigortalının son 12 aylık prime esas kazançları dikkate alınarak günlük ortalama brüt kazancının yüzde 60’ı olarak hesaplanıyor. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde 150’sini geçememektedir.
Dolayısıyla aldığı brüt ücret miktarına göre herhangi bir sigortalı, aylık 1.752 Lira ile 4.381 Lira (günlük 58 lira ile 146 Lira) arasında değişen kısa çalışma ödeneğine hak kazanmaktadır.
İşveren kısa çalışma uygulamasını başlattıktan sonra işçinin bu uygulamayı reddetmesi mümkün müdür?
İşveren kısa çalışma uygulamasını başlattıktan sonra işçinin bu uygulamayı reddetmesi mümkün değildir.
Peki bu durumda işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir mi?
Mevzuatımıza göre iş akdi askıya alındığında dahi fesih hakkı sınırlandırılmıştır. Ücretsiz iznin söz konusu olduğu hallerde dahi işçinin iş sözleşmesini feshetmesi mümkün değildir. Bu durumda ücretsiz izne göre işçi açısından daha avantajlı kabul edildiği kısa çalışma uygulamasında fesih imkanının olmadığı kabul görmektedir.
Kısa çalışma ödeneği ile işçinin gerçek ücreti arasındaki fark işveren tarafından karşılanabilir mi?
İŞKUR’un uygulamasına bakıldığında iş yerinde çalışma faaliyeti tamamen durmuşsa ve gelir güvencesi sadece kısa çalışma ödeneği ile sağlanmaktaysa kısa çalışma ödeneği ile işçinin gerçek ücreti arasındaki farkın işveren tarafından karşılanmasına izin verilmektedir.
Kısa çalışma ödeneği ödenmekteyken primlerin ödemesi durur mu?
Kısa çalışma durumunda işçinin genel sağlık sigortası primleri işsizlik sigortası kapsamında ödenmeye devam etmektedir.
Mevsimlik işlerde kısa çalışma uygulanıyor mu?
Mevsimlik işlerde iş sözleşmeleri genellikle mevsim dışında askıda kalmaktadır; ancak mevsimi geldiğinde pandemi sürecine denk geliyorsa kısa çalışma kapsamında değerlendirilmelidir. Kısa çalışmanın şartlarına uymuyorsa mevsimlik işçilerin ücretsiz izin kapsamında gelir desteğinden yararlanmaları mümkün olacaktır.
