PANDEMİ DÖNEMİNDE İŞ HUKUKU – Bölüm 2

Pandemi Döneminde Ücretsiz İzin Nasıl Uygulanır?

17.04.2020 tarihinde yürürlüğe giren 7244 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanunu ve 44447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nda İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku kapsamında bir takım değişiklikler meydana gelmiştir. 7244 sayılı Kanun’un 9. maddesi şu şekildedir:

MADDE 9 – 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“GEÇİCİ MADDE 10 – Bu Kanunun kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın her türlü iş veya hizmet sözleşmesi, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay süreyle 25 inci maddenin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler dışında işveren tarafından feshedilemez.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç aylık süreyi geçmemek üzere işveren işçiyi tamamen veya kısmen ücretsiz izne ayırabilir. Bu madde kapsamında ücretsiz izne ayrılmak, işçiye haklı nedene dayanarak sözleşmeyi fesih hakkı vermez.
Bu madde hükümlerine aykırı olarak iş sözleşmesini fesheden işveren veya işveren vekiline, sözleşmesi feshedilen her işçi için fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilir.
Cumhurbaşkanı birinci ve ikinci fıkrada yer alan üç aylık süreleri altı aya kadar uzatmaya yetkilidir."

17.04.2020 Tarihi Öncesinde Uygulama Hangi Şekildeydi?

17.04.2020 tarihi öncesinde işverenin tek taraflı ücretsiz izin hakkı bulunmamaktadır; ancak çalışma koşullarında esaslı değişiklik bulunuyorsa işveren, işçinin rızasını almak koşuluyla ücretsiz izne çıkarabiliyordu.

17.04.2020 Tarihi Sonrasında Uygulama Hangi Şekillerde Değişti?

17.04.2020 tarihi sonrasında özetle üç yeni değişiklik meydana gelmiştir. Bu değişiklikler şu şekildedir:

İşveren İşçiyi Ne Kadar Süreyle Ücretsiz İzne Çıkarabilir?

İşveren, 7244 Sayılı Kanun yürürlüğe girdiği andan itibaren işçiyi işçinin onayını almaksızın – tek taraflı şekilde – 3 aylık süreyi geçmemek üzere ücretsiz izne çıkarabilir; ancak belirtilen 3 aylık ücretsiz izin süresi Cumhurbaşkanı kararı ile 6 aya kadar uzayabilecektir. Şuanda 6 aylık uzama söz konusu değildir.

Pratikte Ücretsiz İzin Uygulaması Hangi Şekillerde Gelişebilecektir?

İşveren bu süreçte işçiyi hiç çalıştırmayabileceği gibi ücretsiz izin uygulamasını kısmen de uygulayabilecektir. Örneğin bir ayın 2 haftasında çalışma yaptırıp diğer 2 haftasında işçiyi ücretsiz izne çıkarabilecektir.

Yasada İşveren İçin Ücretsiz İzne Çıkarmada Herhangi Bir Koşul Aranıyor Mu?

İşyerinde Covid-19 ortaya çıkmışsa işveren işçilerini ücretsiz izne çıkabilecektir. Bunun dışında işyerinde bir işçide Covid-19 ortaya çıkmamışsa bir işyerinin faaliyeti idari kararla durdurulmuş olabilir. Örneğin cafeler, spor salonları vb. Son ihtimal ise, Covid-19 sebebiyle siparişlerde azalmanın olduğu veya satış pazarlama imkanının ortadan kalkmasıdır. Örneğin bayilerin kapalı olması nedeniyle işçilerin çalıştırılmasının mümkün olmadığı işyerleri.

Yasada İşveren İçin Ücretsiz İzne Çıkarmada Herhangi Bir Koşul Aranmaması İşverenin Hiçbir Gerekçe Olmadan Ücretsiz İzin Uygulayabileceği Anlamına Gelir Mi?

Hayır, yasa uyarınca ücretsiz izin için herhangi bir sebep aranmamıştır; ancak hiçbir gerekçe olmadan işveren ücretsiz izin uygulamasını devreye sokmuş ise Medeni Kanun hükümleri uyarınca işverenin bu davranışı nedeniyle işverene yaptırım uygulanabilecektir. Örneğin İŞKUR nakit desteğini işverenden talep edebilecek veya işçi normal dönemdeki maaşı ile nakit ücret desteği arasındaki farkı işverenden talep edebilecektir.

Pandemi Dönemi Ortadan Kalkmasına Rağmen İşveren Ücretsiz İzin Uygulamasını Devam Ettirirse Ne Olacaktır?

Medeni Kanun hükümleri uyarınca işverenin bu davranışı nedeniyle işverene yaptırım uygulanabilecektir. Örneğin İŞKUR nakit desteğini işverenden talep edebilecek veya işçi normal dönemdeki maaşı ile nakit desteği arasındaki farkı işverenden talep edebilecektir.

Ücretsiz İzinde Uygulanan Ücret Nakit Desteği Ne Kadardır?

Nakit ücret desteği günde 39,24 Lira; ayda 1.177 Lira’dır.

Pandemi Döneminde İş Hukuku – Bölüm 1’de bahsetmiş olduğumuz kısa çalışma uygulaması işvereni koruduğu kadar işçiyi de korumayı gözetmektedir. Buna göre kısa çalışmanın şartları mevcut olmasına rağmen işveren kısa çalışmaya başvurmadan ücretsiz izin uygular ise; kısa çalışma ödeneği ücret nakit desteğinden daha fazla olduğundan -kısa çalışma ödeneği aylık 1.752 ile 4.381 Lira arasında- kısa çalışma ödeneği ile ücret nakit desteği arasındaki farkı işçi dava yoluyla işverenden talep edebilecektir.

17.04.2020 Tarihinden Önce Ücretsiz İzne Çıkan İşçilerde Durum Nasıl Olacak? Söz Konusu İşçiler De Nakit Ücret Desteğinden Yararlanabilecekler Mi?

Bu konuda kanunda açıklık bulunmamaktadır. 17.04.2020 tatihindne sonra ücretsiz izne çıkarılan işçiler veya o tarihte halihazırda ücretsiz izinde bulunanlar nakit ücret desteğinden yararlanacaktır. Ek olarak 15.03.2020 tarihinden sonra 4447 sayılı kanun uyarınca iş sözleşmesi feshedilen; ancak işsizlik sigortasından işsizlik ödeneği alamayan işçiler nakit ücret desteğinden yararlanacaktır.

İşçi İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Feshetmişse Nakit Ücret Desteğinden Yararlanabilecek Midir?

Hayır, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmişse artık nakit ücret desteğinden yararlanamayacaktır.

26.05.2020

Av. Hasibe ASLANDAĞ